29: - 2012


Henry A. Giroux

. , Gramsci Foucault, . , ޖ, .


Την τελευταα δεκαετα, ριζοσπστες παιδαγωγο ρχισαν να παρνουν στα σοβαρ το θμα της μαθητικς εμπειρας ως κεντρικ συστατικ στην ανπτυξη της θεωρας της διαπαιδαγγησης και της πολιτισμικς πολιτικς (για παρδειγμα, Shor 1980, Willis 1981, Connell, Ashenden, Kessler & Dowsett 1982, Apple 1982, Giroux 1983, McLaren 1986). Οι τρποι με τους οποους η σχολικ εμπειρα παργεται, οργαννεται και νομιμοποιεται στα σχολεα χει γνει νας αυξανμενα σημαντικς θεωρητικς παργοντας για την κατανηση του πς λειτουργον τα σχολεα για να παραγγουν και να εξουσιοδοτσουν συγκεκριμνες μορφς νοματος και να εφαρμσουν διδακτικς πρακτικς σμφωνες με τις ιδεολογικς αρχς της κυραρχης κοινωνας. Αντ να εστισουν αποκλειστικ στο πς τα σχολεα αναπαργουν την κυραρχη κοινωνικ τξη μσω μορφν κοινωνικς και πολιτισμικς αναπαραγωγς στο πς οι μαθητς αμφισβητον την κυραρχη λογικ μσω διφορων μορφν αντστασης, οι ριζοσπστες παιδαγωγο επιχερησαν πιο πρσφατα να αναλσουν την περιοχ της διαπαιδαγγησης ως ναν αγνα μεταξ συγκεκριμνων τρπων ζως. Απ αυτ την ποψη η διαδικασα διαπαιδαγγησης δεν μπορε να γνει πλρως αντιληπτ εντς των περιοριστικν παραμτρων του μοντλου αναπαραγωγς/αντστασης. Αντιθτως, η διαπαιδαγγηση αναλεται ως μρος ενς πολπλοκου και συχν αντιφατικο συνλου ιδεολογικν και υλικν διαδικασιν μσω των οποων επιτελεται ο μετασχηματισμς της εμπειρας. Εν συντομα, η διαπαιδαγγηση εναι αντιληπτ ως μρος της παραγωγς και νομιμοποησης των κοινωνικν μορφν και υποκειμενικοττων, πως αυτς οργαννονται εντς σχσεων ισχος και νοματος που ετε ενδυναμνουν ετε περιορζουν τις ανθρπινες ικαντητες για ατομικ και κοινωνικ χειραφτηση.[1]

Εν η θεωρητικ βοθεια που παρχει αυτ η θση δεν μπορε να υπερτονιστε, οι ριζοσπστες θεωρητικο της παιδαγωγικς χουν παρλα αυτ σχεδν αγνοσει τη σημασα της εκλακευμνης κουλτορας [popular culture] τσο για την ανπτυξη μιας πιο κριτικς αντληψης της μαθητικς εμπειρας σο και για να θσουν το πρβλημα της παιδαγωγικς με ναν κριτικ τρπο που να δνει συνμα και τη δυναττητα για διαφορετικς θεωρητικς προεκτσεις. Η ειρωνεα αυτς της θσης εναι τι, εν οι ριζοσπστες παιδαγωγο υποστηρζουν τη σημασα της μαθητικς εμπειρας ως κεντρικ συστατικ για την ανπτυξη μιας κριτικς παιδαγωγικς, απτυχαν γενικς να αναλογιστον πς αυτ η εμπειρα διαμορφνεται απ το περιβλλον της εκλακευμνης κουλτορας. Παρομοως, ταν διστακτικο στο να εγερουν το ερτημα γιατ η εκλακευμνη κουλτορα δεν αποτλεσε αντικεμενο σοβαρς μελτης ετε στη σχολικ διδακτα λη ετε στις μεταρρυθμσεις της διδακτας λης που διατυπθηκαν απ κριτικ σκεπτμενους φιλελεθερους παιδαγωγος. Το χσμα αυτ μπορε να επεξηγηθε μερικς απ το γεγονς τι οι ριζοσπστες παιδαγωγο συχν νομιμοποιον στο ργο τους μια θεωρα της παιδαγωγικς στην οποα η ιδεολογικ ορθτητα της πολιτικς θσης κποιου φανεται να εναι ο πρωταρχικς καθοριστικς παργοντας για την εκτμηση της παραγωγς της γνσης και της ανταλλαγς που διαδραματζεται ανμεσα σε δασκλους και μαθητς. Οδηγομενοι απ την ανησυχα για την παραγωγ γνσης που εναι ιδεολογικς ορθ, οι ριζοσπστες θεωρητικο επδειξαν ελχιστη καθλου κατανηση του πς νας δσκαλος μπορε να εναι ταυτχρονα πολιτικ ορθς και παιδαγωγικ λανθασμνος. Οτε μπορον να εντοπιστον συντονισμνες προσπθειες των ριζοσπαστν θεωρητικν να αναλσουν πς οι σχσεις παιδαγωγικς και οι σχσεις ισχος εναι ρρηκτα δεμνες χι μνο με το τι γνωρζουν οι νθρωποι αλλ με το πς καταλγουν να γνωρζουν με συγκεκριμνο τρπο εντς των περιορισμν συγκεκριμνων κοινωνικν μορφν.

Σε αυτ το κεφλαιο θλουμε να υποστηρξουμε τι η λλειψη μιας επαρκος αντληψης της κριτικς παιδαγωγικς πρακτικς ευθνεται εν μρει για την απουσα μιας επαρκος πολιτικς της εκλακευμνης κουλτορας. Στα πλασια των κριτικν εκπαιδευτικν θεωριν, η πραγμτευση του θματος της παιδαγωγικς γνεται συχν με ναν εκ των δο τρπων: (1) ως μθοδος το κρος της οποας καθορζεται απ τη λειτουργικ της σχση με συγκεκριμνες μορφς γνσης (2) ως διαδικασα ιδεολογικς αποσνθεσης ενς κειμνου. Στην πρτη προσγγιση δνεται ιδιατερη μφαση στη γνση που επιλγεται για χρση σε μια συγκεκριμνη τξη. Συχν, οι τρποι με τους οποους οι μαθητς λαμβνουν ττοια γνση θεωρονται δεδομνοι. Πιστεεται τι εν κποιος χει πρσβαση σε μια ιδεολογικ ορθ αντληψη αυτο του οποου πρπει να κατανοσει, το μνο σοβαρ ερτημα που πρπει να εγερθε για την παιδαγωγικ αφορ τη διαδικαστικ τεχνικ, δηλαδ εν θα πρπει κποιος να χρησιμοποισει σεμινριο, διλεξη κποια λλη μθοδο διδασκαλας;[2] Στη δετερη προσγγιση, η παιδαγωγικ μεινεται σε ανησυχα για και ανλυση των πολιτικν συμφερντων που συνθτουν συγκεκριμνες μορφς γνσης, τρπους αντληψης και μεθδους διδασκαλας. Παραδεγματος χριν, συγκεκριμνες μθοδοι διδασκαλας μπορον να αναλυθον σμφωνα με το αν περιλαμβνουν χι σεξιστικ, ρατσιστικ και ταξικ συμφροντα, αν χρησιμεουν στο να ‘κλενουν το στμα των μαθητν’ προωθον πρακτικς οι οποες αποδυναμνουν τους δασκλους.[3] Και στις δο προσεγγσεις, αυτ που συχν αγνοεται εναι η ννοια της παιδαγωγικς ως μια μορφ πολιτισμικς παραγωγς και ανταλλαγς που αφορ το πς παργεται, μεταδδεται, αρνεται και απεικονζεται η γνση μσα απ σχσεις δναμης τσο εντς σο και εκτς της σχολικς διδασκαλας.

Κατ τη γνμη μας, το θμα της κριτικς παιδαγωγικς απαιτε προσοχ στο πς οι μαθητς οικοδομον ενεργ τις κατηγορες νοματος που προεικονζουν πς παργουν και ανταποκρνονται στη γνση της τξης. Αγνοντας τις πολιτισμικς και κοινωνικς μορφς που νομιμοποιονται απ την δια τη νεολαα και ταυτοχρνως χρησιμεουν για να την ενδυναμσουν να την αποδυναμσουν, οι παιδαγωγο διατρχουν τον κνδυνο συνενοχς στο να φιμσουν και να αναιρσουν στην πρξη τους μαθητς τους. Αυτ επιτυγχνεται ασυνεδητα απ την ρνηση των παιδαγωγν να αναγνωρσουν τη σημασα εκενων των τπων και κοινωνικν πρακτικν εκτς του σχολεου που διαμορφνουν ενεργ τις μαθητικς εμπειρες και μσω των οποων οι μαθητς συχν ορζουν και οικοδομον την ασθησ τους περ ταυττητας, πολιτικς και πολιτισμο. Δεν μας απασχολε απλ η παρακνηση των μαθητν να μθουν, αλλ μλλον η δημιουργα των συνθηκν μθησης που καθιστον ικανος τους μαθητς να τοποθετον τον εαυτ τους στην ιστορα και να ανακρνουν την επρκεια αυτς της τοποθτησς τους ως να παιδαγωγικ και πολιτικ ερτημα.[4]

Οι παιδαγωγο που αρνιονται να αναγνωρσουν την εκλακευμνη κουλτορα ως μια σημαντικ βση γνσης συχν υποτιμον τους μαθητς αρνομενοι να δουλψουν με τη γνση που πργματι χουν εκενοι. Πρττοντας κτι ττοιο, οι παιδαγωγο αυτο απαλεφουν τη πιθαντητα ανπτυξης μιας παιδαγωγικς η οποα συνδει τη σχολικ γνση με τις διαφορετικς υποκειμενικς σχσεις που βοηθον στη σνθεση της καθημερινς ζως των μαθητν. Μια πιο επικριτικ παιδαγωγικ απαιτε οι παιδαγωγικς σχσεις να θεωρονται σχσεις δναμης δομημνες πρωταρχικ μσω κυραρχων αλλ πντοτε διαπραγματευμενων και αμφισβητομενων μορφν συνανεσης.

Θα θλαμε να τονσουμε τι η βση για μια κριτικ παιδαγωγικ δεν μπορε να αναπτυχθε απλς γρω απ τον συνυπολογισμ συγκεκριμνων μορφν γνσης που χουν καταπιεστε αγνοηθε απ την κυραρχη κουλτορα οτε και μπορε να επικεντρωθε στο να παρχει στους μαθητς πιο ενδυναμωτικς ερμηνεες του κοινωνικο και υλικο κσμου. Μια ττοια παιδαγωγικ πρπει να φροντζει για τους τρπους με τους οποους οι μαθητς κνουν τσο συναισθηματικς σο και σημασιολογικς επενδσεις ως μρος των προσπαθειν τους να συντονσουν και να δσουν νημα στη ζω τους.[5] Αυτ εναι μια σημαντικ επγνωση που προβληματζει και ταυτχρονα παρχει μια επανρθωση στους παραδοσιακος τρπους με τους οποους οι ριζοσπστες παιδαγωγο επεξγησαν πς τα κυραρχα νοματα και αξες λειτουργον ως μρος μιας ευρτερης ιδεολογας για να θσουν, να χειριστον και να περιορσουν τους τρπους με τους οποους οι μαθητς βλπουν τσο τον εαυτ τους σο και τη σχση τους με την ευρτερη κοινωνα. Η σημασα του συνυπολογισμο της εκλακευμνης κουλτορας στην ανπτυξη μιας κριτικς παιδαγωγικς εναι τι παρχει την ευκαιρα για να προγουμε την κατανηση του τρπου με τον οποο οι μαθητς επενδουν σε συγκεκριμνες κοινωνικς μορφς και πρακτικς. Με λλα λγια, η μελτη της εκλακευμνης κουλτορας εξυπηρετε την ανγκη να κατανοσουμε το τι σημανει ‘απλαυση’ στην εκπαιδευτικ πρξη και καθημεριντητα. Αυτ η κατανηση μπορε να μας διευκολνει να απευθυνθομε στους μαθητς μας αποτελεσματικτερα, στο μτρο που αυτο βινουν και αναπτσσουν πολλς φορς να εδος αντιφατικν σχσεων τσο με την δια τη σχολικ πραγματικτητα σο και με την πολιτικ σε καθημεριν εππεδο. Εν μα εκ των κεντρικν ανησυχιν μιας κριτικς παιδαγωγικς εναι η κατανηση του πς οι μαθητικς ταυττητες, κουλτορες και εμπειρες παρχουν τη βση για τη μθηση, πρπει να καταλβουμε την ολτητα των στοιχεων που οργαννουν ττοιες υποκειμενικτητες.

[...]

Ριζοσπαστικς και συντηρητικς προσεγγσεις της εκλακευμνης κουλτορας

Ιστορικ, η ννοια της εκλακευμνης κουλτορας δεν πτυχε ως μρος της ατζντας οτε της Αριστερς οτε και της Δεξις.[6] Για την Αριστερ, δο θσεις κατεχαν κεντρικ θση σε διαφορετικ περιβλλοντα της μαρξιστικς θεωρας. Στην πρτη, η εκλακευμνη κουλτορα στερεται της δυναττητας για δημιουργικς, παραγωγικς αυθεντικς μορφς κφρασης. Απ αυτ την ποψη, η εκλακευμνη κουλτορα εναι απλ το περιβλλον της ιδεολογας και των πολιτισμικν μορφν που επιβλλονται στις μζες απ τη βιομηχανα κουλτορας για να τις συνενσουν με την υπρχουσα κοινωνικ τξη. Στα πλασια αυτς της θερησης η εκλακευμνη κουλτορα εμπορευματοποιεται και παργει τομα κατ’ εικνα της δικς της λογικς, μιας λογικς που χαρακτηρζεται απ τυποποηση, ομοιομορφα και παθητικτητα. Η δομικ αρχ εν λειτουργα σε αυτ την αντληψη της εκλακευμνης κουλτορας εναι μια αρχ ολοκληρωτικς κυριαρχας και απλυτης υποταγς. Οι νθρωποι γνονται συννυμοι με πολιτισμικ κοριδα, ανκανα ετε να μεσολαβσουν, ετε να αντισταθον ετε να απορρψουν τις προσταγς της κυραρχης κουλτορας.

Το χαρακτηριστικ παρδειγμα αυτς της θσης προρχεται απ τους Theodor Adorno και Max Horkheimer ([1944] 1972).[7] Στα πλασια της διαλεκτικς τους, η εκλακευμνη κουλτορα εξισνεται με την κουλτορα της μζας. Αυτ θεωρθηκε ως μια αντστροφη μορφ ψυχανλυσης, δηλαδ αντ να θεραπεει νευρσεις που προκλθηκαν απ την κοινωνα, η εκλακευμνη κουλτορα τις παργαγε. Παρομοως, οι εκλακευμνες μορφς πως εναι η τηλεραση, το ραδιφωνο, η τζαζ οι στλες αστρολογας που δημοσιεονται σε πολλς εφημερδες, θεωρονταν ως τποτα περισστερο απ μια μορφ ιδεολογικς στενογραφας για εκενες τις ιδεολογικς σχσεις που αναπαργαγαν το κοινωνικ σστημα στο σνολο του. Για τον Adorno, συγκεκριμνα, η εκλακευμνη κουλτορα δεν ταν παρ μια μορφ κουλτορας της μζας της οποας οι επιδρσεις δεν εχαν καθλου λυτρωτικς πολιτικς πιθαντητες. Απ αυτ την ποψη, ο κσμος οι ‘μζες’ στερονταν οιασδποτε κουλτορας μσω της οποας μποροσαν να προσφρουν αντσταση να εναλλακτικ ραμα του κσμου. Ο Adorno (1975:18-19) εναι σαφς επ’ αυτο:

Η ολικ επδραση της βιομηχανας της κουλτορας εναι αντι-διαφωτιστικ, στην οποα, πως ο Horkheimer και εγ παρατηρσαμε, ο διαφωτισμς, δηλαδ η διαδοχικ τεχνικ κυριαρχα της φσης, γνεται μαζικ απτη και μετατρπεται σε μσο περιορισμο της συνεδησης. Εμποδζει την ανπτυξη αυτνομων, ανεξρτητων ατμων τα οποα κρνουν και αποφασζουν συνειδητ για τον εαυτ τους... Εν οι μζες χουν αδκως διασυρθε εκ των νω ως μζες, η βιομηχανα της κουλτορας δεν ευθνεται καθλου για το τι τις μεττρεψε σε μζες και ακολοθως τις περιφρνησε, εν παρακωλει την απελευθρωση για την οποα τα ανθρπινα ντα [μπορε] να εναι τοιμα.

Οι απψεις του Adorno εκπροσωπον μια απ τις κεντρικς παρδοξες θσεις των θεωρητικν της Σχολς της Φρανκφορτης. Σμφωνα με αυτος, η λογικ δεν εναι μνο σε κλειψη στη σγχρονη εποχ, εναι επσης η πηγ της κρσης και της παρακμς. Η προδος κατληξε να σημανει την ουσιοκρατα, τον ορθολογισμ και την τυποποηση της διας της σκψης, που η βιομηχανα της κουλτορας παζει βασικ ρλο στη μεταμρφωση του πολιτισμο και της λογικς σε ακριβς το αντθετο, στον πολιτισμ ως αμθεια και εμπορευματοποηση. Στα πλασια αυτς της ποψης διατηρεται η δικριση ανμεσα σε υψηλ κουλτορα και μαζικ/εκλακευμνη κουλτορα. Σε αυτ την περπτωση η υψηλ κουλτορα γνεται μια υπερβατικ σφαρα, να απ τα ελχιστα εναπομεναντα περιβλλοντα στα οποα η αυτονομα, η δημιουργικτητα και η αντσταση μπορον να εκφραστον. Εν υποστηρζουν τι η εκλακευμνη κουλτορα εναι μια κφραση της ολσθησης στην αμθεια, οι θεωρητικο της Φρανκφορτης, πως ο Adorno και ο Horkheimer, επιστρφουν σε μια ατυχ νομιμοποηση της υψηλς κουλτορας στην οποα συγκεκριμνες εκδοχς της τχνης, της μουσικς, της λογοτεχνας και της φιλοσοφικς παρδοσης γνονται να ουτοπικ καταφγιο αντστασης στον νο βαρβαρισμ (Horkheimer & Adorno [1944] 1972).

Η δετερη ποψη της εκλακευμνης κουλτορας που δεσπζει στη μαρξιστικ θεωρα αναπτσσεται περισστερο στο ργο των ιστορικν και κοινωνιολγων οι οποοι εστιζουν σε διφορες πτυχς της ‘ιστορας των λαν’ των πολιτισμικ περιθωριοποιημνων ομδων. Απ αυτ την ποψη, η εκλακευμνη κουλτορα γνεται μια εκδοχ της λακς κουλτορας και της σγχρονης παραλλαγς της. Δηλαδ, ως αντικεμενο ιστορικς ανλυσης, η κουλτορα της εργατικς τξης ανασκπτεται ως μια σπιλη κφραση της λακς αντστασης. Στα πλασια αυτς της μορφς ανλυσης το πολιτικ και το παιδαγωγικ αναδονται ως μια προσπθεια για αναδμηση μιας ‘ριζοσπαστικς και [...] λακς παρδοσης τσι στε “ο λας” να μπορσει να μθει και να πρει κουργιο απ τους αγνες των προγνων του’, φανεται ως μια προσπθεια να αναδεξουν ‘τον λα’ ως υποστηρικτ [μιας] ‘σπουδαας κουλτορας’ τσι στε να μπορσει να οδηγηθε τελικ στην προσρτηση αυτς της κουλτορας ως δικς του (Bennett 1986: 15).

Παρμοια και πιο σγχρονη κδοση αυτς της θερησης αντιπαραθτει την υψηλ κυραρχη κουλτορα στην εναλλακτικ κουλτορα της εργατικς τξης των πολιτισμικ περιθωριοποιημνων ομδων. Αυτ εναι η κουλτορα της αυθεντικτητας, μια κουλτορα η οποα υποτθεται τι εναι ανεπηραστη απ τη λογικ και τις πρακτικς της βιομηχανας της κουλτορας της επιβολς ενς κυραρχου τρπου ζως. Εν δρσει εδ βρσκεται μια ρομαντικοποιημνη ποψη της εκλακευμνης εμπειρας που, με τον να τον λλο τρπο, κατορθνει να διαφγει απ τις σχσεις και τις αντιφσεις που υφστανται στην ευρτερη κοινωνα. Αυτ η ποψη πφτει θμα μιας ουσιοκρατικς ανγνωσης της εκλακευμνης κουλτορας. Υποτιμ βαθι το πιο κεντρικ χαρακτηριστικ της δναμης της κουλτορας στον 20 αινα. Αποτυγχνοντας να αναγνωρσει την εκλακευμνη κουλτορα ως μια σφαρα σε να περπλοκο πεδο κυριαρχας και υποτλειας, αγνοε την αναγκαιτητα για την παροχ μιας κατανησης του πς η εξουσα παργει διαφορετικ εππεδα πολιτισμικν σχσεων, εμπειριν και αξιν οι οποες διαρθρνουν τις πολυεππεδες ιδεολογες και τις κοινωνικς πρακτικς οιασδποτε κοινωνας.

[...]

Στη συντηρητικ επθεση κατ της κουλτορας της μζας, η κατηγορα της αληθινς κουλτορας αντιμετωπζεται ως μια αποθκη γεμτη με τα αγαθ της αρχαιτητας, που περιμνουν υπομονετικ να διανεμηθον εκ νου σε κθε γενι. Απ αυτ την προοπτικ, η γνση γνεται ιερ, τιμται και αποσπται απ τις απαιτσεις της κοινωνικς κριτικς και των ιδεολογικν συμφερντων. Στην προκειμνη περπτωση οι παιδαγωγικς αρχς για τις οποες γνεται λγος εναι παρμοιες με εκενες που ισχουν στους μνους της Αριστερς για την υψηλ κουλτορα. Και στις δο περιπτσεις, η ρητορεα της παλινρθωσης και της κρσης της κουλτορας νομιμοποιε μια παιδαγωγικ σμφωνη με μια αντληψη που βλπει την κουλτορα ως τεχνοργημα και τους μαθητς ως δκτες της λαμβανμενης γνσης. Μολοντι ορμμενοι απ διαφορετικς πολιτικς θσεις, οι συνγοροι της υψηλς κουλτορας στην Αριστερ και στη Δεξι συχν υποστηρζουν τι η κουλτορα του λαο πρπει να αντικατασταθε απ μορφς γνσης και αξες που βρσκονται στο επκεντρο της κυραρχης κουλτορας. Απ αυτ την ποψη, οι μορφς του επαναστατικο αγνα και της συντρησης φανεται να συγκλνουν γρω απ την αντληψη της εκλακευμνης κουλτορας ως μιας μορφς βαρβαρισμο, μιας ννοιας του ‘λαο’ ως ενς παθητικο σματος και μιας απχησης της αντληψης του Διαφωτισμο η οποα μεινει την πολιτισμικ παραγωγ και το νημα στους περιορισμος της υψηλς κουλτορας. Ερωτματα σχετικ με την πολυδιστατη φση των αγνων, των αντιφσεων και των ανασχηματισμν που καταγρφουν με διαφορετικος τρπους την ιστορικ ιδιατερη επιφνεια των εκλακευμνων πολιτισμικν μορφν παραβλπονται εντελς τσο στις κυραρχες ριζοσπαστικς σο και στις συντηρητικς θσεις που αναφρονται πιο πνω.

[...]

Η ηγεμονα ως παιδαγωγικ διαδικασα

Το ργο του Antonio Gramsci αντιπροσωπεει να σημαντικ σημεο εκκνησης τσο για τον επαναπροσδιορισμ του νοματος της εκλακευμνης κουλτορας σο και για την προαγωγ της παιδαγωγικς και πολιτικς της σημασας ως πεδου αγνα και κυριαρχας (Gramsci 1971, 1985). Ο Gramsci δεν ασχολθηκε] ο διος με τις σγχρονες εκδηλσεις της εκλακευμνης κουλτορας πως εναι ο κινηματογρφος και το ραδιφωνο, οτε και γραψε κτι αξιοσημεωτο για τις συμβολικς μορφς της εκλακευμνης κουλτορας που υπρχαν στα αστικ κντρα της Ευρπης στις αρχς του 20ο αινα? διατπωσε μως μια πρωττυπη και βαθι εδραιωμνη θεωρα της κουλτορας, της εξουσας και της ηγεμονας που παρχει μια θεωρητικ βση η οποα προχωρ πρα απ το αδιξοδο που βλεπε την εκλακευμνη κουλτορα στα πλασια των διπολικν εναλλακτικν ενς πανηγυρικο λακισμο [popularism] μιας εξασθενημνης πολιτισμικς παραζλης.[8] Η θεωρα της ηγεμονας του Gramsci επανακαθορζει τις δομικς αρχς που διατηρον τις σχσεις ανμεσα στις κυραρχες και περιθωριοποιημνες τξεις στις προηγμνες καπιταλιστικς κοινωνες. Για αυτν η σκηση ελγχου απ τις ρχουσες τξεις χαρακτηρζεται λιγτερο απ την υπερβολικ χρση επσημα επικυρωμνης βας παρ διαμσου αυτο που αποκαλε ηγεμονικ αρχηγα. Η ηγεμονικ αρχηγα αναφρεται στον αγνα για να κερδηθε η συνανεση των περιθωριοποιημνων ομδων στην υπρχουσα κοινωνικ τξη. Αντικαθιστντας τον αγνα της ηγεμονας με την ννοια της κυριαρχας, ο Gramsci επισημανει τους σνθετους τρπους με τους οποους η συνανεση οργαννεται ως μρος μιας ενεργος παιδαγωγικς διαδικασας στο περιβλλον της καθημερινς ζως. Κατ’ αυτν, μια ττοια διαδικασα πρπει να επεμβανει σταδιακ στο πολιτισμικ και ιδεολογικ περιβλλον των περιθωριοποιημνων ομδων για να νομιμοποιηθον τα συμφροντα και η εξουσα του κυβερνντος συνασπισμο.

Η αρχ της ηγεμονας του Gramsci διευρνει το ερτημα για το ποιες κοινωνικς ομδες θα κατχουν και θα ασκον εξουσα. Κυρως, εγερει ναν αριθμ θεωρητικν σκψεων αναφορικ με το πς η εξουσα ως σνολο πολιτισμικν, οικονομικν και πολιτικν πρακτικν λειτουργε για να καθορσει, να οργανσει και να νομιμοποισει συγκεκριμνες αντιλψεις της κοινς λογικς.[9] Η ηγεμονα του πρπει να αρθρωθε ως μια πολιτικ αλλ και παιδαγωγικ διαδικασα. Η ηθικ ηγεμονα και η εξουσα της πολιτεας εναι συνδεδεμνες με μια διαδικασα συνανεσης, ως μια μορφ μθησης, η οποα διασφαλζεται μσω της επεξεργασας και της διαλεκτικς αντιμετπισης συγκεκριμνων αναγκν, απηχσεων, αξιν και συμφερντων που πρπει να ικανοποιηθον και να μεταμορφσουν τις ανησυχες των περιθωριοποιημνων ομδων. Απ αυτ την ποψη, η ηγεμονα εναι μια συνεχιζμενη, μεταβαλλμενη και προβληματικ ιστορικ διαδικασα. Η συνανεση δομεται μσα απ μια σειρ σχσεων που χαρακτηρζονται απ ναν συνεχ πολιτικ αγνα ανμεσα στις αντιμαχμενες αντιλψεις και απψεις για τον κσμο των κυραρχων και περιθωριοποιημνων ομδων. Αυτ που αξζει να σημειωθε εδ εναι πως δεν πρκειται για ναν πολιτικ αγνα πλαισιωμνο απ μια επιβαλλμενη κυραρχη κουλτορα και μια αδναμη ‘αυθεντικ’ περιθωριοποιημνη κουλτορα. Αντιθτως, ισχυριζμενος τι κθε σχση ηγεμονας εναι κατ’ ανγκη μια εκπαιδευτικ σχση, ο Gramsci καθιστ σαφς τι νας κυραρχος συνασπισμς μπορε να εμπλακε σε ναν πολιτικ και παιδαγωγικ αγνα για τη συνανεση των περιθωριοποιημνων ομδων εν εναι πρθυμος να πρει στα σοβαρ και να αρθρσει μερικς απ τις αξες και τα ενδιαφροντα των ομδων αυτν.

μφυτη στην προσπθεια των κυραρχων ομδων να μεταμορφσουν παρ να μετατοπσουν το ιδεολογικ και πολιτισμικ περιβλλον των περιθωριοποιημνων ομδων, η δια η κυραρχη ιδεολογα συμβιβζεται και υπρχει σε μια πολ πιο αγν και αμλυντη κατσταση. Εναι περιττ να ειπωθε τι η κουλτορα των περιθωριοποιημνων ομδων δεν αντιμετωπζει ποτ την κυραρχη κουλτορα ετε με απλυτη απθεια ετε τελεως συγκρουσιακ. Στον αγνα για τη δινοιξη των δικν τους χρων για αντσταση και βεβαωση, οι περιθωριοποιημνες κουλτορες πρπει να διαπραγματεονται και να συμβιβζονται τσο γρω απ τα στοιχεα εκενα που παραδδουν στην κυραρχη κουλτορα σο και απ εκενα που διατηρον ως αντιπροσωπευτικ των δικν τους συμφερντων και επιθυμιν.

Απ αυτ την ποψη του αγνα εντς της ηγεμονικς διαδικασας, εναι ξεκθαρο τι η σχση ανμεσα στην εκλακευμνη κουλτορα και τις διαδικασες συνανεσης απαιτον την απρριψη κθε ννοιας εκλακευμνης κουλτορας που διαρθρνεται με ουσιοκρατικος ρους. τοι, η ννοια της εκλακευμνης κουλτορας δεν μπορε να οριστε γρω απ να σνολο ιδεολογικν εννοιν, μνιμα εγχαραγμνων σε συγκεκριμνες πολιτισμικς μορφς. Αντιθτως, λγω των θσεων των πολιτισμικν μορφν εντς και ως μρος της δυναμικς της συνανεσης, το νημ τους μπορε να εξακριβωθε μνο μσω της διρθρωσς τους σε μια πρακτικ και να σνολο συγκεκριμνων ιστορικ συναφν σχσεων που καθορζουν το πολιτικ τους νημα και τα ιδεολογικ τους συμφροντα. Το breakdancing, οι ενδυματολογικο κδικες των punk η μουσικ heavy metal, μπορε να εναι επαρκς συγκλνοντα και σμφωνα, εντς ενς κοινωνικο και ιστορικο πλαισου, για να θεωρονται ως μια νμιμη ριζοσπαστικ κφραση της εκλακευμνης κουλτορας και εν τοτοις, σε να λλο κοινωνικ πεδο, μπορε να μεταδδονται μσω της ιδεολογας του καταναλωτ και των επενδσεων της μαζικς κουλτορας.

[...]

Συνοψζοντας, υποστηρζουμε τι δεν υπρχει εκλακευμνη κουλτορα εκτς των αλληλοσυνδεμενων διαδικασιν νοματος, εξουσας και επιθυμας που χαρακτηρζουν τη ισχ των εν ενεργεα πολιτισμικν σχσεων σε μια συγκεκριμνη στιγμ και χρο στην ιστορα. Αυτ που υποδηλνεται πιο συγκεκριμνα εναι τι το περιεχμενο της εκλακευμνης κουλτορας δεν μπορε να γνει κατανοητ ως να προκαθορισμνο περιεχμενο. Αντ’ αυτο, παργεται καθς οι ιδεολογικς και καθιερωμνες δομικς σχσεις λειτουργας μιας δεδομνης κοινωνας διατηρον τις διαφορς ανμεσα στο τι συνθτει και τι χι την κυραρχη κουλτορα. Συνπεια του αγνα για τη διατρηση της διαφορς και για την εξυπηρτηση της κυραρχης και της περιθωριοποιημνης κουλτορας στη Βρεια Αμερικ σμερα, εναι η διαμρφωση των θεσμν, ιδεολογιν και κοινωνικν πρακτικν που αποτελον τα χαρακτηριστικ εκενα που σημεινουν μια γενικ δικριση ανμεσα στο βασλειο της κυραρχης και εκενο της περιθωριοποιημνης κουλτορας.

[...]

Η κουλτορα ως να πεδο σχσεων αγνα και δναμης

Εισερχμαστε στη διαδικασα της διερενησης απ θεωρητικ σκοπι της σχσης ανμεσα στην εκλακευμνη κουλτορα και την κριτικ παιδαγωγικ υποστηρζοντας την εκπαιδευτικ πρακτικ ως πεδο και μορφ πολιτισμικς πολιτικς. Εν προκειμνω, το πολιτικ μας εγχερημα εναι η κατασκευ μιας εκπαιδευτικς πρακτικς η οποα επεκτενει τις ανθρπινες ικαντητες τσι στε να καταστσει ικαν τα τομα να παρμβουν στην ανπτυξη των δικν τους υποκειμενικοττων και να ασκσουν δναμη προς φελος του μετασχηματισμο των ιδεολογικν και υλικν συνθηκν κυριαρχας σε κοινωνικς πρακτικς οι οποες προωθον την κοινωνικ ενδυνμωση και επιδεικνουν δυναττητες. Στα πλασια αυτς της θσης δνουμε μφαση στην εκλακευμνη κουλτορα ως να πεδο διαφοροποιημνων πολιτικν, ως να πεδο με πολλαπλ ιδεολογικ και συναισθηματικ βαρτητα. Αντιπροσωπεει, δηλαδ, ναν συγκεκριμνο ιστορικ χρο που διαφορετικς ομδες συγκροονται σε συναλλαγς κυριαρχας, συνενοχς και αντστασης για την εξουσα καθορισμο, νομιμοποησης και βωσης διαφορετικν εκδοχν της ιστορας, της κοιντητας, της επιθυμας και της απλαυσης μσω της διαθεσιμτητας κοινωνικν μορφν δομημνων απ την πολιτικ της διαφορετικτητας.

[...]

Οι βασικς θεωρητικς ννοιες για περαιτρω καθορισμ της εκλακευμνης κουλτορας ως να συγκεκριμνο πεδο αγνα και συμβιβασμο μπορον να οργανωθον αρχικ γρω απ την κατηγορα που περιγρφουμε ως ‘η παραγωγικ’. Υπ την ευρτερη ννοια, χρησιμοποιομε τον ρο ‘παραγωγικ’ για να αναφερθομε στην κατασκευ και οργνωση των πρακτικν που επιστρατεονται απ τις κυραρχες και τιςπεριθωριοποιημνες ομδες για να διασφαλσουν ναν χρο για την παραγωγ και τη νομιμοποηση των εμπειριν και των κοινωνικν μορφν που συγκροτον διαφορετικος τρπους ζως οι οποοι σφυρηλατονται σε ασμμετρες σχσεις δναμης. Ο ρος ‘παραγωγικ’ οδηγε σε δο ευκρινς διαφορετικ σνολα σχσεων εντς της σφαρας του εκλακευμνου.

Το πρτο σνολο σχσεων αναφρεται στους τρπους με τους οποους η κυραρχη κουλτορα λειτουργε ως μια δομικ δναμη εντς και μσω των εκλακευμνων μορφν. Σε αυτ την περπτωση, η κυραρχη κουλτορα επιχειρε να διασφαλσει τσο σημασιολογικ σο και συναισθηματικ, μσω της παραγωγς νοματος και τη ρθμιση της απλαυσης, τη συνενοχ των περιθωριοποιημνων ομδων. Αντ απλ να αποπμψει και να αγνοσει τις παραδσεις, τις ιδεολογες και τις ανγκες που αναδονται απ τις κουλτορες των περιθωριοποιημνων ομδων, η κυραρχη κουλτορα επιχειρε να προσαρτσει και να μεταμορφσει τις ιδεολογικς και πολιτισμικς διαδικασες που χαρακτηρζουν το πεδο του εκλακευμνου. Υπ εξταση εδ βρσκονται οι διαδικασες εκλεκτικς παραγωγς, ελεγχμενης διανομς και ρυθμισμνων εννοιν της κυραρχης αφγησης.

Στο δετερο σνολο σχσεων, η ννοια του παραγωγικο αναφρεται στους τρπους με τους οποους οι περιθωριοποιημνες ομδες διαρθρνουν να ξεχωριστ σνολο περιεχομνων και/ να εππεδο εμπλοκς σε εκλακευμνες μορφς το οποο εναι λιγτερο απμακρο και πιο κοινωνικ στη φση του απ εκενο που συναντται στις πολιτισμικς μορφς των κυραρχων μεσοαστικν ομδων. Αυτ η διρθρωση και αυτ το σνολο σχσεων χαρακτηρζονται απ την ρνηση για απασχληση με τις κοινωνικς πρακτικς που καθορζονται απ ναν αφηρημνο ορθολογισμ, μια θεωρητικ χαρτογρφηση η οποα, τρπο τιν, δομε τις πολιτισμικς μορφς μσω της ρνησης των οικεων συναισθηματικν επενδσεων και απολασεων. Για την επικρατοσα τξη, ττοια ρνηση γνεται συχν κατανοητ ως μια παρδοση στη στιγμ, στη διασκδαση του γεγοντος στη ‘φρκη του χυδαου’. Μια πιο επικριτικ ανγνωση μπορε να εισηγηθε τι η συναισθηματικ επνδυση και το εππεδο της ενεργος εμπλοκς σε εκλακευμνες μορφς, πως εναι τα αθλματα στη γειτονι, ο χορς των punk οι γμοι της εργατικς τξης, αντιπροσωπεουν μια σημαντικ θεωρητικ νδειξη. Σε αυτ την περπτωση, εναι μια συγκεκριμνη μορφ κοινωνικτητας που σηματοδοτε κτι περισστερο απ χυδαιτητα, εισδοχ αυτ που αποκαλε ο Bloch απτη της εκπλρωσης. Αντ’ αυτο, η κοινωνικτητα που δομε τις εκλακευμνες μορφς μπορε να περικλεει τις απραγματοποητες δυναττητες και πιθαντητες αναγκαες για πιο δημοκρατικς και ανθρωπιστικς μορφς της κοιντητας και του συλλογικο σχηματισμο (Bloch [1959] 1986). Αυτ μπορε να καταστε πιο σαφς αναλοντας τις δομικς αρχς που συχν χαρακτηρζουν τις κυραρχες πολιτισμικς μορφς.

 [...]

Εκλακευμνη κουλτορα και συνανεση: η διαλεκτικ της ιδεολογας και της απλαυσης

Εν το εκλακευμνο πρκειται να γνει κατανοητ σε σχση με τις απραγματοποητες δυναττητες που το εμπλουτζουν, οι κριτικο παιδαγωγο πρπει να αναλσουν πς η παραγωγ της υποκειμενικτητας και οι πολιτισμικς συμμαχες μπορον να προκψουν μσα απ τη γραμματικ και τους κδικες που κνουν το πεδο του εκλακευμνου δημοφιλς στην καθημεριν ζω των ανθρπων. Ως νας χρος αγνα και πιθαντητας, η εκλακευμνη κουλτορα πρπει να γνει κατανοητ χι μνο σε σχση με τα παραγωγικ της στοιχεα, αλλ επσης σε σχση με το πς οι πολιτισμικς της μορφς αρθρνουν διαδικασες μσω των οποων πραγματοποιεται η παραγωγ, η οργνωση και η ρθμιση της συνανεσης γρω απ διφορες κοινωνικς πρακτικς και αγνες στο εππεδο της καθημερινς ζως. Η επεξεργασα αυτν των διαδικασιν μπορε να γνει μσω της κατηγορας που αποκαλομε ‘η πειστικ’. Με την ευρτερη ννοια, ο ρος αναφρεται στους τρπους με τους οποους η ηγεμονα λειτουργε στο πεδο της εκλακευμνης κουλτορας μσω μιας ποικιλομορφας παιδαγωγικν διαδικασιν που βρσκονται σε λειτουργα, χι μνο για να διασφαλσουν τα κυραρχα συμφροντα αλλ για να προσφρουν επσης την πιθαντητα μιας πολιτικς αντστασης και κοινωνικο μετασχηματισμο.

Η ννοια του πειστικο διαφωτζει την επγνωση τι η πολιτικ δναμη δεν λειτουργε ποτ χωρς ιδεολογικ μεσολβηση. Παραδεγματος χριν, περιστατικ κυριαρχας και ηγεμονας εγερουν ερωτματα για το πς παργεται και οργαννεται η κυριαρχα εντς των διαδικασιν κινητοποησης και νομιμοποησης. Εισγοντας το στοιχεο της πειστικτητας –δηλαδ πς η ιδεολογικ μεσολβηση λειτουργε πργματι ως μια παιδαγωγικ διαδικασα–, η κυριαρχα μαζ με την αντσταση μπορον να συνδεθον με μια ευρτερη ννοια πολιτισμικς πολιτικς στην οποα η δια η πρξη της μθησης μπορε να αναλυθε ως μια θεμελιδης ποψη ηγεμονας. Πιο συγκεκριμνα, η κατηγορα του πειστικο στην εκλακευμνη κουλτορα εναι σημαντικ επειδ παρχει να σημεο εκκνησης για την κατανηση του πς οργαννονται και δομονται οι πολπλοκες σχσεις ηγεμονας και αντστασης μσω συγκεκριμνων παιδαγωγικν μορφν και πρακτικν. Απ θεωρητικ σκοπι, η εκλακευμνη κουλτορα βοηθ, κατ’ αυτν τον τρπο, στο να εκτεθον οι πρακτικς βσεις στις οποες οι μετασχηματισμο γνονται αντικεμενο επεξεργασας και εκπροσωπονται μσω των σημαντικν και συνδεδεμνων κατηγοριν της συνανεσης, της επνδυσης, της ιδεολογας και της απλαυσης.

[…]

Τι πρπει να κατανοσει νας δσκαλος για να εμπλακε σε ναν ττοιο αγνα; Τι μπορε να επιθυμε να ανακαλψει; Εν θεωρσουμε την εκλακευμνη κουλτορα το πεδο των εικνων, των μορφν γνσης και των συναισθηματικν επενδσεων εντς των οποων λειτουργον το νημα και η υποκειμενικτητα, υπρχουν αρκετ ερωτματα που πρπει να θσει νας δσκαλος. Ποιες εναι οι ιστορικς προποθσεις και οι υλικς συνθκες στα πλασια των οποων επιδικονται, οργαννονται, διακηρσσονται και συντονζονται οι πρακτικς της εκλακευμνης κουλτορας; Ττοιες πρακτικς διανογουν νες ννοιες ταυτοττων και δυνατοττων; Ποιες ταυττητες και δυναττητες αποδιοργαννονται και αποκλεονται; Πς αρθρνονται ττοιες πρακτικς με μορφς γνσης και απλαυσης, νομιμοποιημνες απ τις κυραρχες ομδες; Ποια συμφροντα και επενδσεις εξυπηρετονται απ να συγκεκριμνο σνολο πολιτισμικν πρακτικν και επικρνονται και αμφισβητονται απ την παρξη τους; Ποιες εναι οι ηθικς και πολιτικς δεσμεσεις ττοιων πρακτικν, και πς αυτς σχετζονται με τις προσωπικς δεσμεσεις κποιου ως δασκλου [και εν υπρχει απκλιση, τι υποδηλνει;]

λα αυτ σημανουν τι πιστεουμε πως η ανλυση της εκλακευμνης κουλτορας δεν εναι απλ να ερτημα ‘ανγνωσης’ της ιδεολογας ετε απ μορφς αγαθν ετε απ μορφς των καθημερινν σχσεων. Αντιθτως, κινομαστε προς μια θση στο πλασιο της οποας κποιος θα ερευνσει το εκλακευμνο ως ναν τομα πρακτικν που συνιστον την ρρηκτη τριδα της γνσης, της δναμης και της απλαυσης του Foucault. Συγχρνως, θλουμε να εγερουμε την προσοχ. Ο δσκαλος ο οποος εμπλκεται σε μια παιδαγωγικ που απαιτε κποια ρθρωση γνσης και απολασεων που εναι αναπσπαστες στην καθημεριν μαθητικ ζω πορεεται σε μια επικνδυνη οδ. σως υπερβολικ εκολα, η ενθρρυνση της φωνς των μαθητν μπορε να μετατραπε σε να εδος ηδονοβλεψας να ικανοποισει μια μορφ επκτασης του εγ, το οποο συγκροτεται και στη βση της απλαυσης του να κατανοσουμε τους ‘λλους’. Γι’ αυτ πρπει να εμαστε ξεκθαροι για τη φση της παιδαγωγικς που επιδικουμε. Η εκλακευμνη κουλτορα και η κοινωνικ διαφορ μπορον να απορροφηθον απ τους παιδαγωγος ετε ως μια ευχριστη μορφ γνσης/δναμης, η οποα επιτρπει την αποτελεσματικτερη εξατομκευση και διαχεριση των μορφν του φυσικο και ηθικο συντονισμο, ως το πεδο στο οποο πρπει να συναντσουμε τους μαθητς μας σε μια επικριτικ και ενδυναμωτικ παιδαγωγικ συνντηση.

[...]

Μετφραση: λενα Καλλ


[1] Σχετικ παραδεγματα εναι τα Apple & Weis 1983, Culley & Portuges 1985, Livingstone et al. 1988, MacLeod 1988.

[2] Οι τοποθετσεις αυτς βρσκονται στο Norton & Ollman 1987. Κλασικ παρδειγμα προνομιοχας γνσης στον χρο της εκπαδευσης εναι το Bourdieu & Passeron 1977 και το Sharp 1980.

[3] Η ριζοσπαστικ δουλει που χει να κνει με το κρυφ αναλυτικ (παρα-πργραμμα) συνθως υποκπτει στο θεωρητικ σφλμα του να δνει προτεραιτητα στις κοινωνικς σχσεις και τις παιδαγωγικς πρακτικς παρ στη σχση μεταξ γνσης και εξουσας. Το πιο γνωστ παρδειγμα εναι το Bowles & Gintis1976.

[4] Περισστερα για το θμα αυτ στα Giroux 1988, Walkerdine 1985, Simon 1987 και Fine 1991.

[5] Ο Larry Grossberg (1986: 177-200) αναπτσσει το παιδαγωγικ και πολιτικ ερτημα της συναισθηματικς επνδυσης. Για μια εξαιρετικ ανλυση της σχσης μεταξ απλαυσης [pleasure] και του λακο [popular], βλ. Mercer & Woollacott 1986: 50-68. Επσης σχετικ η δουλει των Jameson et al. 1983 και Simon 1992.

[6] Για μια ιστορικ ανασκπηση του θματος, βλ. Brantlinger 1983. Το θμα των θεωρητικν και πολιτικν εγκλεισμν που πηγζουν απ τις αριστερς και δεξις θσεις για τη λακ κουλτορα χει αναλυθε εξαιρετικ απ τους Hall 1981: 227-40 και Bennett & Martin 1982.

[7] Στο Horkheimer & Adorno ([1944] 1972), βλ. ειδικ το κεφλαιο “The Culture Industry: Enlightenment as Mass Deception”, σ. 120-67. Επσης σχετικ εναι το κεφλαιο του Adorno (1957), “Television and the Patterns of Mass Culture”, και το Adorno ([1951] 1974).

[8] O Larry Grossberg ερμηνεει την ηγεμονα ως αγνα για τον καθορισμ του λακο: ‘Ηγεμονα δεν εναι νας οικουμενικς αγνας. Εναι η πολιτικ πλη που φανερνεται μσα απ τις συνθκες που δημιοργησαν ο προηγμνος καπιταλισμς, τα μαζικ μσα επικοινωνας και η κουλτορα. […] Η ηγεμονα ορζει τα ρια μσα στα οποα μπορομε να αγωνιστομε, το πεδο της “κοινς λογικς” της “λακς συνεδησης”. Εναι ο αγνας για να διατυπωθε η θση της “ηγεσας” στο κοινωνικ, η προσπθεια απ την εξουσα να κερδσει τη θση της ηγεσας στην πολιτισμικ και πολιτικ ζω. Η ηγεμονα περιλαμβνει την κινητοποηση της λακς στριξης, απ να συγκεκριμνο κοινωνικ μπλοκ, με στχο τη στριξη των κοινωνικν του στχων. Με αυτν τον τρπο, ο λας συναινε σε μια συγκεκριμνη κοινωνικ τξη, με να σστημα εξουσας και συγκεκριμνες αρχς ισοτιμας με τις οποες τα ενδιαφροντα του μπλοκ εξουσας ορζουν την ηγεσα του λαο. Εναι νας αγνας για τον ορισμ του “λακο”’? Grossberg 1986: 69 (μτφρ: Μ. Χρστου).

[9] Με την μφαση στη σχση ανμεσα στην εξουσα και την κυριαρχα αλλ και στη σχση ανμεσα στη συνανεση και τον αγνα, ο Gramsci τονζει χι μνο την αντφαση ανμεσα στα συμφροντα του κυραρχου μπλοκ και την λλειψη επιρρος των καταπιεζμενων ομδων, αλλ επσης και τις αντιφσεις ανμεσα στις επιλογς των καταπιεζμενων ομδων και την πραγματικτητα της καθημερινς ζως. Σκψη και δρση, κοιν λογικ και εμπειρα, εναι για τον Gramsci στοιχεα αντιφατικς συνεδησης τα οποα πρπει να εναι στο επκεντρο πολιτικο και παιδαγωγικο αγνα. Εξηγε ως εξς τι εννοε με την ννοια της ‘αντιφατικς συνεδησης’: ‘Ο ενεργν νθρωπος του λαο χει μια πρακτικ δουλει, μως δεν χει ξεκθαρη θεωρητικ συνεδηση της πρακτικς του δρσης, μια συνεδησης που περιλαμβνει κατανηση του κσμου και του τρπου με τον οποο η δρση του τον μεταμορφνει. Η θεωρητικ του συνεδηση μπορε να εναι σε αντθεση με τη δρση του. Κποιος θα μποροσε να ισχυριστε τι χει δο θεωρητικς συνειδσεις ( μα αντιφατικ συνεδηση): μια συνεδηση που εναι αυτονητη στη δρση του και που τον εννει με τους συναγωνιστς του για τη μεταμρφωση του κσμου και μια λλη, επιφανειακ ξεκθαρη, την οποα χει κληρονομσει απ το παρελθν και χει απορροφσει χωρς κριτικ σκψη. Αυτ μως η συνεδηση δεν ρχεται χωρς επιπτσεις. Κρατ ενωμνη μια συγκεκριμνη κοινωνικ ομδα, επηρεζει ηθικς συμπεριφορς και επιθυμες με αρκετ δναμη τσι στε να παργει μια κατσταση στην οποα η αντιφατικ συνεδηση δεν επιτρπει τη δρση, την απφαση την επιλογ. Παργει, τσι, μια κατσταση ηθικς και πολιτικς παθητικτητας’? βλ. Gramsci 1971: 333 (μτφρ.: Μ. Χρστου).

 

Βιβλιογραφικς αναφορς

Adorno, T. W. ([1951] 1974). MinimaMoralia, London: New Left Books.

Adorno, T. W. (1957). “Television and the Patterns of Mass Culture,” στο B. Rosenberg & D. Manning White, επιμ., Mass Culture: The Popular Arts in America, Glencoe, New York: The Free Press.

Adorno, T. W. (1975). “Culture Industry Reconsidered,” New German Critique 6: 18-19, Fall.

Apple, M. (1982). Education and Power, New York: Routledge and Kegan Paul.

Apple, M. W. & Weis L., επιμ., (1983). Ideology and Practice in Schooling, Philadelphia: Temple University Press.

Bennett, T. & G. Martin, επιμ., (1982). Popular Culture: Past Present, London: Croom Helm/Open University.

Bennett, T. (1986). “The Politics of the ‘Popular’ and Popular Culture,” στο Τ. Bennett, C. Mercer & J. Woollacott, επιμ., Popular Culture and Social Relations, London: Open University Press.

Bennett, Τ., C. Mercer & J. Woollacott, επιμ., (1986). Popular Culture and Social Relations, London: Open University Press.

Bloch, E. ([1959] 1986). The Principle of Hope, Cambridge, Mass.: MIT Press.

Bourdieu, P. & J.-C. Passeron (1977). Reproduction in Education, Society and Culture, London: Sage Publishers.

Bowles, S. & H. Gintis (1976). Schooling in Capitalist America, New York: Basic Books.

Brantlinger, P. (1983). Bread and Circuses: Theories of Mass Culture as Social Decay, Ithaca: Cornell University Press.

Connell, R.W., D.J. Ashenden, S. Kessler & G.W. Dowsett (1982). Making the Difference: Schools, Families and Social Division, Sydney, Australia: George Allen & Unwin.

Culley, M. & C. Portuges, επιμ., (1985). Gendered Subjects: The Dynamics of Feminist Teaching, New York: Routledge and Kegan Paul.

Fine, M. (1991). Framing Dropouts, Albany: SUNY Press.

Giroux, H. A. (1983). Theory and Resistance in Education, South Hadley, Mass.: Bergin and Garvey Publishers.

Giroux, H. A. (1988). Schooling and the Struggle for Public Life, Minneapolis: University of Minnesota Press.

Gramsci, Α. (1971). Selections from Prison Notebooks, Q. Hoare & G. Nowell-Smith, επιμ., New York: International Publishers.

Gramsci, Α. (1985). Selections from Cultural Writings, D. Forgacs & G. Nowell-Smith, επιμ., W. Boelhower, μτφρ., Cambridge: Harvard University Press.

Grossberg, L. (1986). “History, Politics and Postmodernism: Stuart Hall and Cultural Studies”, Journal of Communication Inquiry 10, 2, Summer.

Grossberg, L. (1986). “Teaching the Popular”, στο C. Nelson, επιμ., Theory in the Classroom, Urbana: University of Illinois Press.

Hall, S. (1981). “Deconstructing ‘the Popular’”, στο R. Samuel, επιμ., People’s History and Socialist Theory, London: Routledge and Kegan Paul.

Horkheimer, M. & T. W. Adorno ([1944] 1972). Dialectic of Enlightenment, New York: Herder and Herder.

Jameson, F. et al. (1983). Formations of Pleasure, London: Routledge and Kegan Paul.

Livingstone, D. et al. (1988). Critical Pedagogy and Cultural Power, South Hadley, Mass.: Bergin and Garvey Publishers.

MacLeod, J. (1988). Ain’t No Makin It, Boulder: Westview Press.

McLaren, P. (1986). Schooling as a Ritual Performance, New York: Routledge and Kegan Paul.

Norton, T. M. & B. Ollman, επιμ., (1987). Studies in Socialist Pedagogy, New York: Monthly Review Press.

Sharp, R. (1980). Knowledge, Ideology and the Politics of Schooling, New York: Routledge and Kegan Paul.

Shor, I. (1980). Critical Teaching and Everyday Life, Boston: South End Press.

Simon, R. I. (1987). “Empowerment as a Pedagogy of Possibility”, Language Arts, 64, 4: 370-82, April.

Simon, R. I. (1992). Teaching Against the Grain, New York: Bergin and Garvey Press.

Walkerdine, V. (1985). “On the Regulation of Speaking and Silence: Subjectivity, Class and Gender in Contemporary Schooling”, στο C. Steedman, C. Urwin & V. Walkerdine, επιμ., Language, Gender and Childhood, London: Routledge and Kegan Paul.

Willis, P. (1981). Learning to Labour: How Working Class Kids get Working Class Jobs, New York: Columbia University Press..