Ποιος Φοβάται την Πολυπολιτισμικοτητα;

Πριν από λίγα μόλις χρόνια, για πολλούς η «πολυπολιτισμικότητα» ήταν μια λέξη παράξενη, κακόηχη, ίσως δε και προκλητική. Εισήχθη ως απόδοση του ξένου όρου multiculturalism . Φαινότανε ότι δύσκολα θα μπορούσε να ενσωματωθεί στην «κοινή νεοελληνική». Στο μεταξύ, όμως, εξαιτίας των βιβλίων που έχουν κυκλοφορήσει σχετικά με το θέμα, των άρθρων που έχουν γραφεί και των διαλέξεων που έχουν γίνει, σήμερα χρησιμοποιείται όλο και συχνότερα από πολιτικούς, δημοσιογράφους και ανθρώπους που ενδιαφέρονται για τα κοινά. Μοιάζει, έτσι, να καθιερώνεται ως όρος του πολιτικού λεξιλογίου για την περιγραφή της σύγχρονης ζωής. Θα έλεγα ότι πρωτίστως καθιερώνεται επειδή ανταποκρίνεται σε υπαρκτές, απτές και ουσιώδεις αλλαγές στη μορφολογία και τη δομή της ελληνικής κοινωνίας, στο γεγονός δηλαδή ότι σήμερα πλέον στην E λλάδα ζουν και συνυπάρχουν πληθυσμιακές ομάδες που έχουν διαφορετικές παραδόσεις, θρησκευτικές πεποιθήσεις και αξίες.

Ορισμένοι έχουν ακόμα επιφυλάξεις ως προς την ελληνική απόδοση του ξένου όρου και εγείρουν ενστάσεις στη βιαστική υιοθέτησή του, καθώς θεωρούν ότι έτσι εκβαρβαρίζεται η ελληνική γλώσσα. Το ζήτημα όμως δεν αφορά απλώς τη μορφή, αλλά και την ουσία· είμαι μάλιστα της γνώμης ότι εδώ δεν πρέπει να ενδιαφέρει τόσο η ελληνοέπεια του πολιτικού λεξιλογίου, όσο το εμπειρικό και αξιακό περιεχόμενό του. Καθόλου τυχαία, λοιπόν, προ ολίγων εβδομάδων η κα Αλέκα Παπαρήγα δήλωσε στο Ριζοσπάστη: «Η λεγόμενη πολυπολιτισμικότητα ανέχεται μόνο τις ιδέες και τις αξίες του ιμπεριαλισμού, της υποταγής και της μοιρολατρίας. Χειροκροτεί το συμβιβασμό, λοιδορεί κάθε πνεύμα ανεξαρτησίας και αντίστασης».

Θα ήταν αφέλεια να αγνοήσει κανείς ότι η «πολυπολιτισμικότητα», όπως και η «παγκοσμιοποίηση», τα «δικαιώματα», αλλά και η ίδια η «δημοκρατία», μπορούν να χρησιμοποιηθούν με ιδεολογικό τρόπο προκειμένου να νομιμοποιηθούν ποικίλες στρατηγικές εξουσίας. Όντως, η πολυπολιτισμικότητα χρησιμοποιήθηκε ως άλλοθι για στρατιωτικές επεμβάσεις στη Βοσνία, το Κόσοβο (και ίσως αύριο στην ΠΓΔ της Μακεδονίας), η έκβαση των οποίων κάθε άλλο παρά κατοχύρωσε τη συνύπαρξη διαφορετικών εθνοτήτων στις περιοχές αυτές.

Θα ήταν όμως εξίσου, ή και περισσότερο, άδικο να στρέψει κανείς τα νώτα δια παντός και να απαξιώσει συλλήβδην την έννοια, έτσι ώστε μαζί με τα απόνερα να πετάξει και το μωρό από τη σκάφη. Κι αυτό, γιατί το θέμα δεν είναι αν υφίσταται ή όχι πολυπολιτισμικότητα· μια βόλτα στις λαϊκές αγορές και τις συνοικίες της Αθήνας, μια απλή επιβίβαση σ' ένα λεωφορείο ή το μετρό καθιστούν πρόδηλο ότι η ελληνική κοινωνία δεν είναι πλέον ίδια. Αν και ουδέποτε υπήρξε μονοπολιτισμική, η σημερινή ποικιλομορφία της δεν έχει προηγούμενο. Η πολυπολιτισμικότητα είναι ένα εμπειρικά διαπιστωμένο γεγονός. Το κρίσιμο ζήτημα είναι πως το αντιμετωπίζουν και τι οφείλουν να πράξουν γι' αυτό οι πολιτικές δυνάμεις της χώρας.

Μολονότι κατανοητός, ο φόβος απέναντι στο καινούργιο δεν δικαιολογείται. Επειδή έχει ήδη εκδηλωθεί πλήθος ξενοφονικών και ρατσιστικών κρουσμάτων, θα ήταν καταστροφικό να διαδοθεί στη χώρα μας ένα είδος «αριστερο-λεπενισμού»: ένας πολιτικός λόγος, δηλαδή, που συνδυάζει αριστερή ρητορική και εθνοκεντρικές αναφορές, πρωτομάστορας του οποίου είναι ο Γάλλος ρατσιστής πολιτικός Jean - Marie Lepen . Είναι αλήθεια ότι το σύγχρονο περιβάλλον της πολυπολιτισμικότητας γεννά εντάσεις, κοινωνικά προβλήματα και διαμαρτυρίες. Η χώρα μας όμως πρέπει να κινηθεί σ' αυτό με βάση τις δημοκρατικές της παραδόσεις και να μην ενδώσει στα φοβικά σύνδρομα της συντήρησης.

printable version | email this article