Home 

ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ | ΤΕΥΧΟΣ 4ο



ΠΡΟΛΟΓΟΣ (των επιμελητών)

Το νέο, τέταρτο, τεύχος του περιοδικού περιλαμβάνει άρθρα Ελλήνων και ξένων επιστημόνων που ασχολούνται με επίκαιρα θέματα, τα οποία θίγουν ένα ευρύ φάσμα του σύγχρονου προβληματισμού αναφορικά με τη λειτουργία και τις επιδράσεις των ΜΜΕ σε διάφορα πεδία της κοινωνικής πραγματικότητας, όπως, λ.χ., το λαϊκισμό που εκφράζεται μέσω των ΜΜΕ , την πορεία της αμερικανικής δημοσιογραφίας, την αγωγή των μέσων, τη διαμεσολάβηση της τηλεόρασης για θέματα πολιτισμού, καθώς και τη συσχέτιση των ΜΜΕ με τα ναρκωτικά και τη βία της τηλεόρασης.

Πιο συγκεκριμένα, ο Gianpietro Mazzoleni αναλύει το φαινόμενο του λαϊκισμού των μέσων μαζικής ενημέρωσης και υποστηρίζει ότι υπάρχει μια σημαντική συσχέτιση ανάμεσα στο λαϊκισμό των μέσων ενημέρωσης και στη λαϊκή κουλτούρα, υπό την έννοια ότι η λαϊκή κουλτούρα μπορεί να θεωρηθεί προϊόν των «λαϊκιστικών» στάσεων και πρακτικών της βιομηχανίας των μέσων επικοινωνίας. Αναφέρεται σε ένα συγκεκριμένο τύπο παραγωγής ενημέρωσης που απευθύνεται πρωτίστως στο ευρύ κοινό (σκανδαλολογία, δραματοποίηση, αρνητισμός, δυσοίωνα γεγονότα κτλ.). Στόχος αυτής της πρακτικής είναι η όσο το δυνατόν μεγαλύτερη διείσδυση στην αγορά.  

Ο Daniel C . Hallin στο κείμενό του, χρησιμοποιώντας ως παράδειγμα την περίπτωση των ΗΠΑ, θέτει το ερώτημα αν έχουμε οδηγηθεί στο τέλος της ιστορίας της δημοσιογραφίας, δηλαδή εάν η αντικειμενική και αμερόληπτη δημοσιογραφία που ακολουθεί το μοντέλο της «κοινωνικής ευθύνης» έχει πάψει πλέον να υφίσταται. Οι σημερινές νεοφιλελεύθερες απόψεις τείνουν να αποδέχονται μόνο τις επιλογές που υπαγορεύει η αγορά και να μη θεωρούν σημαντική την προάσπιση του «δημόσιου συμφέροντος». Υποστηρίζει πως, παρά το γεγονός ότι η «χρυσή εποχή» της δημοσιογραφίας έχει παρέλθει, πολλά από τα στοιχεία της δε θα εγκαταλειφθούν διαμιάς.

Ο στόχος του κειμένου της Χριστίνας Κωνσταντινίδου είναι να παρουσιάσει και να αναλύσει την έννοια της «επικοινωνιακής αγωγής» στα θεωρητικά, πολιτικά και πολιτισμικά συμφραζόμενα της ραγδαίας ανάπτυξης των μέσων μαζικής επικοινωνίας. Προβαίνοντας σε μια συνοπτική παρουσίαση των έως τις μέρες μας βασικών τύπων επικοινωνιακής αγωγής, επιχειρεί μια κριτική παρουσίαση των βασικών θεμάτων που εγείρει το κίνημα της επικοινωνιακής αγωγής σε θεωρητικό και πολιτικό επίπεδο.

Η Ρόη Παναγιωτοπούλου ασχολείται με την καταγραφή και παρουσίαση των εκπομπών πολιτισμού από την τηλεόραση. Από τα μέσα της δεκαετίας του 1990 οι εκπομπές αυτές μειώνονται συνεχώς, με αποτέλεσμα να έχουν σχεδόν απαλειφθεί από το πρόγραμμα των ιδιωτικών τηλεοπτικών σταθμών, ενώ εμφανίζονται πιο συχνά στους σταθμούς της δημόσιας τηλεόρασης. Δεδομένου ότι οι εκπομπές πολιτισμού απευθύνονται σε διαφοροποιημένες, αριθμητικά πιο περιορισμένες ομάδες κοινού, δεν ανταποκρίνονται στην απαίτηση της εμπορευματοποίησης για υψηλή τηλεθέαση και, άρα, μεγάλο μερίδιο της αγοράς δεν αποτελεί ελκυστικό είδος για τους ιδιωτικούς σταθμούς. Η κατάσταση αυτή ενέχει κινδύνους τόσο για την καλλιτεχνική παραγωγή, όσο και για την κοινωνική συνοχή.

Ο Γιάννης Πανούσης υποστηρίζει ότι –ανεξάρτητα από τις γενικές λειτουργίες των μέσων μαζικής ενημέρωσης στον τομέα της παρουσίασης των ναρκωτικών– υπάρχει μια ειδική σχέση ανάμεσα στη νομοθετική πολιτική, το κοινωνικό κλίμα, τους πολιτισμικούς παράγοντες και τα μηνύματα των μέσων που αναφέρονται στην τοξικομανία ή στο χρήστη. Τα μηνύματα ακολουθούν (εάν δεν υιοθετούν) τους συμβολισμούς με τους οποίους η νομοθεσία «περιβάλλει» το περιεχόμενο.

Οι Στέλιος Παπαθανασόπουλος και Ανδρέας Γιαννακουλόπουλος δημοσιεύουν τα στοιχεία μιας νέας έρευνας σχετικά με την καταγραφή της συχνότητας των σκηνών βίας στην ελληνική τηλεόραση. Με δεδομένα τα στοιχεία της έρευνας, οι συγγραφείς υποστηρίζουν ότι η βία στην ελληνική τηλεόραση είναι κυρίως εισαγόμενη και οφείλεται περισσότερο στις αμερικανικές ταινίες που προβάλλουν τα κανάλια και τα τρέιλερ που τις διαφημίζουν. Η μορφή και το είδος των βίαιων απεικονίσεων, όπως καταγράφεται και σε άλλες χώρες, αναπαρίστανται με ένα στερεότυπο τρόπο, χωρίς συνέπειες και τιμωρίες και συχνά αναιτιολόγητα.

Η Ευαγγελία Τσώλα εξετάζει τη δομή και την εξέλιξη της βιβλιογραφικής παραγωγής στο πεδίο της επικοινωνίας και των ΜΜΕ στην ελληνική πραγματικότητα για το χρονικό διάστημα Ιανουάριος 1990 -Δεκέμβριος 2005 . Η πορεία της επιστημονικής βιβλιογραφίας αντανακλά, κατά κύριο λόγο, τη θεωρητική και ερευνητική ενασχόληση των Ελλήνων επιστημόνων με τη μαζική επικοινωνία. Μια βιβλιογραφική έρευνα των ελληνικών βιβλίων και των μεταφράσεων που εκδόθηκαν τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια, παρά το γεγονός ότι είναι επιλεκτική, είναι συγχρόνως ικανή να παράσχει σε κάθε ενδιαφερόμενο μια γενική, πλην όμως σαφή, εικόνα για την πορεία της διερεύνησης και της ανάπτυξης της μαζικής επικοινωνίας στην Ελλάδα.

Όπως πάντα, στις Σελίδες Ενημέρωσης αναφέρονται συνοπτικά οι επιστημονικές δραστηριότητες στο ευρύτερο πεδίο της επικοινωνίας που διοργανώθηκαν στη χώρα μας. Ειδικότερα στο παρόν τεύχος παρουσιάζονται οι εργασίες από συνέδρια, ημερίδες και διαλέξεις τα οποία αφιερώθηκαν σε ποικίλες θεματικές για την επικοινωνία.

Τα Ζητήματα Επικοινωνίας, ως συνήθως, προσφέρουν ανοιχτό βήμα ενημέρωσης και διαλόγου και αυτός εγκαινιάζεται με τις ενστάσεις του διευθυντή της εφημερίδας Τα Νέα κ. Παντελή Καψή για το άρθρο της Σοφίας Καϊτατζή-Γουίτλοκ με τίτλο «Δημόσιος διάλογος, πολίτες και ΜΜΕ: η ελευθερία έκφρασης στις ελληνικές εφημερίδες», το οποίο δημοσιεύτηκε στο προηγούμενο τεύχος. Στις ενστάσεις του Καψή ανταπαντά η κ. Καϊτατζή-Γουίτλοκ. Η Συντακτική Επιτροπή του περιοδικού χαιρετίζει την έναρξη αυτού του διαλόγου ανάμεσα στους δημοσιογράφους και τα μέλη της επιστημονικής κοινότητας και ευελπιστεί ότι θα συνεχιστεί και στο μέλλον.

ΡΟΗ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΥ
ΣΤΕΛΙΟΣ ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΟΠΟΥΛΟΣ

 

Λαϊκισμός και μέσα ενημέρωσης
Gianpietro Mazzoleni

Η μετάβαση στον «υψηλό μοντερνισμό» της αμερικανικής δημοσιογραφίας: Μια επανεκτίμηση Daniel C. Hallin

Το ζήτημα της αγωγής στα ΜΜΕ σε ιστορική προοπτική. Από τον παθητικό αποδέκτη 18 στον ενεργό επιτελεστή Χριστίνα Κωνσταντινίδου

Ο εξοβελισμός του πολιτισμού από την ελληνική τηλεόραση Ρόη Παναγιωτοπούλου

ΜΜΕ και ναρκωτικά: ιδεο-ληπτική συμπαιγνία; Γιάννης Πανούσης

Τηλεόραση και Βία: απεικονίσει σκηνών Bias στην ελληνική τηλεόραση Στέλιος Παπαθανασόπουλος και Ανδρέας Γιαννακουλόπουλος

Η Βιβλιογραφική παραγωγή στην επικοινωνία και τα ΜΜΕ στην Ελλάδα: 1990-2005 Ευαγγελία Τσώλα

Βιβλιοκρισίες
Σελίδες ενημέρωσης
Διάλογος
Βιογραφικά σημειώματα συγγραφέων
Περιλήψεις στα αγγλικά, abstracts

 

Πληροφορίες για την υποβολή εργασιών