Home 

ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ | ΤΕΥΧΟΣ 5ο



ΠΡΟΛΟΓΟΣ (των επιμελητών)

Το έγκριτο περιοδικό Time στο τελευταίο τεύχος του για το 2006 ανακήρυξε ως άνθρωπο της χρονιάς τους ένα δισεκατομμύριο χρήστες του διαδικτύου. Η συμβολική αυτή επιβράβευση όλο και περισσότερων ανθρώπων που χρησιμοποιούν στις καθημερινές τους ενασχολήσεις τις νέες Τεχνολογίες της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας ( ΤΠΕ ), τις υπηρεσίες και τα προϊόντα τους, δείχνει ότι τα νέα μέσα επικοινωνίας έχουν εισέλθει πλέον για τα καλά στη ζωή μας.

Εάν αφεθούμε να ακολουθήσουμε τις υπερβολικές τάσεις ποσοτικοποίησης, που αποτελούν εμβληματικό χαρακτηριστικό της μετανεωτερικής αφήγησης της κατανάλωσης, και επιχειρήσουμε να καταγράψουμε αυτό το νέο φαινόμενο, τότε οι διαπιστώσεις είναι πράγματι εντυπωσιακές: Με περίπου δέκα χιλιάδες ώρες βιντεοπαιχνίδι, περισσότερα από διακόσιες χιλιάδες ηλεκτρονικά μηνύματα, σχεδόν δέκα χιλιάδες ώρες ομιλία στα κινητά τηλέφωνα και οπωσδήποτε άνω των δεκαπέντε χιλιάδων ωρών τηλεοπτική παρακολούθηση στο ενεργητικό του μέχρι την ηλικία των 21 ετών, ο σύγχρονος νέος και νέα είναι γεγονός ότι κοινωνικοποιούνται με έναν τρόπο πολύ διαφορετικό από τις αμέσως προηγούμενες γενιές. Δηλαδή η κύρια αφήγηση για τη ζωή δεν προέρχεται πλέον από το σχολείο, την Εκκλησία ούτε καν από την ίδια την οικογένεια, αλλά από την τηλεόραση και τα προϊόντα της σύγχρονης ψηφιακής τεχνολογίας.

Η συντελούμενη σύγκλιση δεν αφορά μόνο τη διανομή και τη χρήση των μέσων επικοινωνίας, αλλά και την επαναχάραξη των επιχειρηματικών στρατηγικών των παγκόσμιας και τοπικής εμβέλειας εμπλεκόμενων εταιρειών. Οι συγκεντρωτικές τάσεις που παρατηρούνται στον τομέα της τηλεοπτικής παραγωγής (το μεγαλύτερο μέρος των μέσων επικοινωνίας ελέγχεται από έναν πολύ μικρό αριθμό επιχειρηματικών ομίλων), όσο και ο περιορισμένος αριθμός εταιρειών δημιουργίας βιντεοπαιχνιδιών μετριάζουν επικίνδυνα την πολυφωνία, η οποία είναι απαραίτητη, κατά τη γνώμη μας, για τη συγκρότηση της νέας αφήγησης. Δίκτυα αμφίδρομης επικοινωνίας με δυνατότητα ελεύθερης συμμετοχής και δημοσιοποίησης, όπως αυτό του διαδικτύου, μπορεί να θεωρηθεί ότι παίζουν κάποιον εξισορροπητικό ρόλο απέναντι σε αυτή την κατάσταση παρ' όλο τ o «ψηφιακό χάσμα» που τα χαρακτηρίζει, αν και το κοινωνικό ή επικοινωνιακό χάσμα πάντα υπήρχε.

Κατ' αυτόν τον τρόπο, ο «αλφαβητισμός στα νέα μέσα» (new media literacy), δηλαδή η απόκτηση δεξιοτήτων κριτικής ανάλυσης, κατανόησης και, μέχρις ενός σημείου, διαχείρισης των διαφόρων διαστάσεων του όλου πλέγματος, που με τις υπηρεσίες και κυρίως τα προϊόντα πραγματώνουν στην καθημερινότητα των ατόμων την έννοια της σύγκλισης των νέων τεχνολογιών της επικοινωνίας (π.χ., E - mails , blogs , wikis , massive multiplayer , on line games , podcasts , WebTV , WebRadio κ.ά.), καθίσταται απαραίτητος. Ο προβληματισμός και η συνεχής ανανέωση του περιεχομένου για την παιδεία και την εκπαίδευση αναφορικά με τη χρήση των νέων τεχνολογιών αποδεικνύονται καθοριστικές συνθήκες της νέας εποχής.

Μήπως τελικά βρισκόμαστε στην απαρχή μιας νέας κοινωνικής οργάνωσης; Με την αλλαγή του αιώνα και συνάμα της χιλιετίας, η ρητορική σχετικά με τον καταλυτικό ρόλο των ΤΠΕ στη ραγδαία μεταβολή του παρόντος προς ένα τεχνολογικά προσδιοριζόμενο μέλλον, όπου οι νέες τεχνολογίες γενικότερα και τα νέα μέσα επικοινωνίας πιο ειδικά θα καθορίζουν τους περισσότερους τομείς των οικονομικών, πολιτικών και κοινωνικών πρακτικών, κερδίζει οπαδούς.

Οι απόψεις σχετικά με τις εξελίξεις που προέρχονται από τις ολοένα διευρυνόμενες και μεταβαλλόμενες εφαρμογές των νέων τεχνολογιών διακρίνονται σε όσους αντιμετωπίζουν με επιφύλαξη την «επανάσταση των πληροφοριών», την «κοινωνία της πληροφορίας» κτλ., που θα τους αποκαλούσαμε «τεχνοφοβικούς» ή «τεχνο-απαισιόδοξους», και σε εκείνους που διαβλέπουν μέσα από τη χρήση των τεχνολογικών καινοτομιών νέες δυνατότητες παγκόσμιας διακίνησης ιδεών και επιτευγμάτων, νέους ορίζοντες δημιουργικότητας, ανταγωνισμού, κερδοφορίας και εντέλει δημοκρατικής έκφρασης. Αυτοί οι «τεχνόφιλοι» ή «τεχνο-αισιόδοξοι» υποστηρίζουν ότι με τη συμβολή των ΤΠΕ διανοίγονται σημαντικές προοπτικές ανάπτυξης με νέους τρόπους για όλους ανεξαιρέτως τους τομείς της κοινωνικοοικονομικής και πολιτικής δράσης.

Σήμερα τέτοιου τύπου διχοτομικά μοντέλα αντιλήψεων και συμπεριφοράς έχουν αρχίσει να ξεθωριάζουν από τη στιγμή που οι εφαρμογές των νέων τεχνολογιών πολλαπλασιάζονται, καθίστανται πιο φιλικές προς τους χρήστες, εξειδικεύονται ανάλογα με το εκάστοτε πεδίο χρήσης και, εν ολίγοις, απευθύνονται σε ένα ευρύτερο κοινό που δεν πρέπει πλέον να είναι γνώστης της χρήσης των ηλεκτρονικών υπολογιστών και των λογισμικών προγραμμάτων τους. Έτσι, ενώ οι νέες γενιές εξοικειώνονται πιο γρήγορα με τις νέες τεχνολογίες και τις εντάσσουν πιο εύκολα στις καθημερινές τους πρακτικές, οι πιο μεγάλοι σε ηλικία έχουν αρχίσει να απολαμβάνουν αρκετές από τις νέες υπηρεσίες και δυνατότητες επικοινωνίας, ενημέρωσης, ψυχαγωγίας και κατανάλωσης. Αυτό καταδεικνύει άλλωστε το ένα δισεκατομμύριο χρηστών του διαδικτύου παγκοσμίως.

Στην Ελλάδα η χρήση των ηλεκτρονικών υπολογιστών και η διασύνδεση με το διαδίκτυο έχουν καθυστερήσει σημαντικά σε σύγκριση με άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τις ΗΠΑ . Όμως τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια αναστροφή της τάσης αυτής και σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία περίπου τα μισά νοικοκυριά διαθέτουν ηλεκτρονικό υπολογιστή στο σπίτι, ενώ οι συνδέσεις διαδικτύου έχουν ανέλθει σε περίπου 22 % των νοικοκυριών και οι ευρυζωνικές συνδέσεις πλησιάζουν τις 500 . 000 στα τέλη του 2006 . Αντίθετα, η υιοθέτηση της κινητής τηλεφωνίας, όπως και όλων των υπηρεσιών που σταδιακά προσφέρει, βρήκε πολύ σύντομα σχεδόν καθολική αποδοχή. Με κάποια χρονική καθυστέρηση η Ελλάδα εισέρχεται και αυτή σταδιακά στην ομάδα των χωρών που προσπαθούν να αξιοποιήσουν τις νέες τεχνολογίες προς όφελος της οικονομικής ανάπτυξης και της επαγγελματικής δραστηριότητας.

Ωστόσο για να χρησιμοποιήσουμε αποτελεσματικά τα νέα μέσα απαιτείται να τα κατανοήσουμε με νηφαλιότητα και χωρίς να τα αντιμετωπίζουμε με θεαματικό τρόπο, όπως έχουμε συνηθίσει να βλέπουμε άλλες πτυχές του κοινωνικού και πολιτιστικού περιβάλλοντός μας. Γι' αυτόν το λόγο το παρόν τεύχος, αφιερωμένο στα νέα μέσα, με ιδιαίτερη έμφαση στο διαδίκτυο, επιχειρεί μια κριτική προσέγγιση. Πράγματι, έχει συγγραφεί από ανθρώπους που ατενίζουν όχι μόνο αισιόδοξα τις εφαρμογές των νέων τεχνολογιών, αλλά συμβάλλουν επίσης με τις έρευνες και τους προβληματισμούς τους στη διαδικασία της ανάπτυξής τους.

Ο John Pavlik , θεωρώντας ότι το περιεχόμενο αποτελεί βασικό συστατικό στοιχείο όλων των μέσων επικοινωνίας, παρουσιάζει ένα πλαίσιο εντοπισμού τεσσάρων στρατηγικών αναφορικά με τη δημιουργία και διανομή περιεχομένου στο περιβάλλον νέων ψηφιακών, δικτυακών μέσων. Οι στρατηγικές διακρίνονται ανάλογα με το αν βασίζονται σε περιεχόμενο ανα-προσαρμοσμένο για τα νέα μέσα ή σε νέο περιεχόμενο. Στο πλαίσιο των στρατηγικών αυτών παρουσιάζονται και αναλύονται διάφορες περιπτώσεις εφαρμογών, ενώ αποδίδεται ιδιαίτερη σημασία στις μορφές περιεχομένου που σχεδιάζονται ειδικά για την εκμετάλλευση νέων, ή ψηφιακών, δικτυακών μέσων.

Ο Μιχάλης Μεϊμάρης «καταδύεται» στον κόσμο των παραδειγματικών προϊόντων και υπηρεσιών που συνθέτουν την έννοια της τεχνολογικής σύγκλισης, προβάλλοντας τις διάφορες πλευρές της λειτουργίας τους, και ανιχνεύει τις επικοινωνιακές συνιστώσες τους. Στην εξελικτική φάση στην οποία βρίσκονται οι εφαρμογές των νέων τεχνολογιών, είναι σημαντικό να υπογραμμιστούν η αξία της επικοινωνιακής διάστασής τους και η αναγκαιότητα ενός αντίστοιχου εκπαιδευτικού πλαισίου που θα ευνοήσει την επιζητούμενη εναρμόνιση στη σχέση ανθρώπου-μηχανής προς όφελος της ανθρωπότητας.

Η σύγκλιση των τεχνολογιών δε συντελείται χωρίς ανταγωνισμούς, συγκρούσεις και θύματα. Ο Ανδρέας Γιαννακουλόπουλος επισημαίνει ότι ένα από τα πρώτα θύματα του παγκόσμιου ανταγωνισμού αναφορικά με την ανάπτυξη εφαρμογών στο διαδίκτυο είναι τα καθολικά πρότυπα που έχουν προταθεί ως κοινά αποδεκτές προδιαγραφές για τη συγγραφή ιστοσελίδων και τη δημοσιοποίηση περιεχομένου στον παγκόσμιο ιστό. Επίκεντρο του άρθρου του αποτελεί το ερώτημα με ποιο τρόπο και σε ποιο βαθμό η τήρηση κοινών προδιαγραφών εξασφαλίζει την παγκοσμιότητα των εφαρμογών, και πώς μπορεί να επιτευχθεί συναίνεση στον «πόλεμο των φυλλομετρητών» ( browser war ).

Οι Κώστας Μουρλάς, Νίκος Τσιάνος, Παναγιώτης Γερμανάκος και Ζαχαρίας Λέκκας παρουσιάζουν ένα νέο μοντέλο εξατομικευμένης χρήσης του διαδικτύου, που βασίζεται σε τεχνολογίες αναπαράστασης του χρήστη, τεχνητής νοημοσύνης και σημασιολογικής επαύξησης του περιεχομένου. Έναυσμα για τη νέα προσέγγιση αποτελεί το γεγονός ότι, σε έναν ωκεανό μερικών δισεκατομμυρίων πλέον ιστοσελίδων, η άντληση των κατάλληλων για κάθε χρήστη πληροφοριών είναι εξαιρετικά δυσχερής. Οι σχεδιαστές έξυπνων συστημάτων προσπαθούν να προσαρμόσουν τις δυσκολίες πλοήγησης στον πληροφοριακό χώρο, στις απαιτήσεις κάθε μοναδικού χρήστη, διακρίνοντας τις διαφορετικές αλληλεπιδράσεις και τις ειδικές ανάγκες του. Αξιοποιώντας την πρωτόγνωρη δυναμική του διαδικτύου στον τομέα της προσαρμογής και της εξατομίκευσης, το μοντέλο αναπαράστασης του χρήστη περιλαμβάνει θεωρίες από το πεδίο της γνωστικής ψυχολογίας, σε συνδυασμό με τις παραμέτρους που συνιστούν το λεγόμενο «παραδοσιακό» προφίλ των χρηστών.

Ο Δημήτρης Χαρίτος διερευνά μια διαφορετική διάσταση της χρήσης των νέων διαδραστικών τεχνολογιών. Εστιάζει το ενδιαφέρον του στην ανάδυση νέων μορφών περιβαλλόντων επικοινωνίας, των οποίων η λειτουργία υποστηρίζεται από τη σύγκλιση νέων τεχνολογιών κινητής τηλεπικοινωνίας και εντοπισμού θέσης, καθώς και στις επιδράσεις που η εφαρμογή των συστημάτων αυτών μπορεί να έχει στο πλαίσιο του φυσικού περιβάλλοντος της σύγχρονης πόλης. Επίσης, αποπειράται να διατυπώσει υποθέσεις σχετικά με τον τρόπο που τα φυσικά περιβάλλοντα, στο πλαίσιο των οποίων εκτυλίσσεται η καθημερινή ζωή των ανθρώπων στην πόλη, μπορούν να μεταλλάσσονται και να επαναπροσδιορίζονται μέσα από τη λειτουργία των μέσων επικοινωνίας δι' εντοπισμού.

Ο Πέτρος Κομνηνός επιχειρεί μια περιγραφή της υφιστάμενης κατάστασης των προπτυχιακών και μεταπτυχιακών κύκλων σπουδών στην ανάπτυξη ηλεκτρονικών παιχνιδιών, που προσφέρονται από τα πανεπιστήμια της Μεγάλης Βρετανίας. Εκμεταλλευόμενη τις συγκυρίες ανάπτυξης της βιομηχανίας ηλεκτρονικών παιχνιδιών, η Μεγ. Βρετανία κατέστη σημαντικός πόλος στην ανάπτυξη αυτού του κλάδου, γεγονός το οποίο ώθησε τα βρετανικά πανεπιστήμια να αναπτύξουν τους αντίστοιχους κύκλους σπουδών, ξεπερνώντας άλλα ευρωπαϊκά ή και βορειοαμερικανικά πανεπιστήμια. Επίσης, αναφέρεται σε ορισμένους από τους σημαντικότερους τομείς έρευνας σχετικά με την ανάπτυξη ηλεκτρονικών παιχνιδιών.

Τέλος, η Ειρήνη Γιανναρά , ο Δημήτρης Κουτσομπόλης και η Ηρώ Λάσκαρη μελετούν τον πολύχρωμο και πολυποίκιλο χώρο των e-zines, δηλαδή των κάθε λογής αυτοχρηματοδοτούμενων μικρών περιοδικών εκδόσεων που διακινούνται σε μικρό αριθμό αντιτύπων, με συχνά ανατρεπτικό περιεχόμενο, και απευθύνονται συνήθως σε αναγνωστικό κοινό με άκρως εξειδικευμένα ενδιαφέροντα. Αυτή η εκδοτική καινοτομία αποβαίνει πολλαπλά χρήσιμη για τους εκδότες και διαφημιστές (ελαχιστοποίηση κόστους, ευρύτατη δυνατότητα διανομής), για τους συγγραφείς (αμεσότητα λόγου και διαδραστικότητα με τους αναγνώστες) και εντέλει για το αναγνωστικό κοινό (γρήγορη και στοχευμένη ενημέρωση) και βέβαια αποτελεί ένα νέο, πολλά υποσχόμενο πεδίο ανάπτυξης της ηλεκτρονικής δημοσιογραφίας.

Στις Σελίδες Ενημέρωσης σχολιάζονται οι εργασίες του διεθνούς συνεδρίου με τίτλο Μέσα Επικοινωνίας, Δημοκρατία και Ευρωπαϊκός Πολιτισμός , το οποίο διοργάνωσε το Τμήμα Επικοινωνίας του Πανεπιστημίου της Κοπεγχάγης στην ομώνυμη πόλη από 5 έως 7 Οκτωβρίου του 2006 . Επίσης, παρουσιάζονται συνοπτικά οι δραστηριότητες του συνεδρίου Πολιτισμός των ΜΜΕ/Πολιτισμός στα ΜΜΕ , που διοργάνωσε στις αρχές Νοεμβρίου του 2006 το Τμήμα Δημοσιογραφίας και ΜΜΕ του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.

 

ΡΟΗ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΥ
ΜΙΧΑΛΗΣ ΜΕΪΜΑΡΗΣ

 

Στρατηγικές περιεχομένου για τα νέα μέσα
John V. Pavlik

Επικοινωνιακές διαστάσεις του Νέου Τεχνολογικού Περιβάλλοντος
Μιχάλης Μεϊμάρης

Πρότυπα και συναίνεση: Εξασφαλίζοντας την καθολικότητα των εφαρμογών στο διαδίκτυο Ανδρέας Γιαννακουλόπουλος

Τα μέσα επικοινωνίας δι’ εντοπισμού και οι επιδράσεις τους ως προς την κοινωνική αλληλόδραση στο περιβάλλον της σύγχρονης πόλης
Δημήτρης Χαρίτος

Το διαδίκτυο ως ένα ευφυές μέσο επικοινωνίας Κωνσταντίνος Μουρλάς, Νίκος Τσιάνος, Παναγιώτης Γερμανάκος, Ζαχαρίας Λέκκας

ΕΜΜΕ (Έρευνες και Μελέτες στα Μέσα Επικοινωνίας)

Εκπαίδευση και έρευνα για την ανάπτυξη ηλεκτρονικών παιχνιδιών στο Ηνωμένο Βασίλειο Πέτρος Κομνηνός

E-zines.gr: Υπερκειμενικότητα και οπτικό αλφάβητο στο σύγχρονο δικτυωμένο περιβάλλον. Σχεδιαστικές και επικοινωνιακές αρχές
Ειρήνη Γιανναρά, Δημήτρης Κουτσομπόλης, Ηρώ Λάσκαρη

Βιβλιοκρισίες
Σελίδες ενημέρωσης
Βιογραφικά σημειώματα συγγραφέων
Περιλήψεις στα αγγλικά, abstracts

 

Πληροφορίες για την υποβολή εργασιών