Το Κάπνισμα στην Εφηβεία:

Ψυχοκοινωνικές Διαστάσεις της Σχέσης του Εφήβου με το Κάπνισμα

(Με πρόλογο του Δημήτρη Τριχόπουλου)
Εκδόσεις Παπαζήση, 1992, 287 σελ. ISBN 960-02-0998-7

Στο βιβλίο διερευνώνται οι ψυχοκοινωνικές διεργασίες που συμβάλουν στην εξοικείωση και εμπλοκή του εφήβου με τη συνήθεια του καπνίσματος. Τα στοιχεία που παρουσιάζονται προκύπτουν από ερευνητικό πρόγραμμα και πρόγραμμα παρέμβασης σε αντιπροσωπευτικό δείγμα 1550 εφήβων της ευρύτερης περιοχής Αττικής.

Μεταξύ των κυριότερων συμπερασμάτων είναι τα εξής: Η πρώτη εξοικείωση με το κάπνισμα προέρχεται από το οικογενειακό περιβάλλον και κατόπιν από την ομάδα συνομηλίκων, ενώ οι παράγοντες που ενισχύουν και σταθεροποιούν τη συνήθεια είναι τα πρότυπα που προβάλλονται από τις διαφημίσεις και το κοινωνικό στερεότυπο του καπνιστή.

Η ψυχολογική επένδυση του τσιγάρου και της καπνιστικής δραστηριότητας εξετάζονται υπό το πρίσμα του κοινωνικού πλαισίου που τις περιβάλλει, απ’ όπου προκύπτει ότι ο έφηβος χρησιμοποιεί το τσιγάρο ως «εξάρτημα» που βελτιώνει την αυτό-εικόνα και αυτό-εκτίμησή του, ενώ το κάπνισμα λειτουργεί ως δραστηριότητα που ανακουφίζει και ελέγχει συγκρούσεις και συγκινήσεις. 

Η «διέξοδος» μέσα από το κάπνισμα παγιώνεται όταν ο έφηβος δεν έχει να επιλέξει άλλες εναλλακτικές λύσεις. Αυτή η στενή σχέση που αναπτύσσει ο έφηβος με το κάπνισμα δεν διαταράσσεται εύκολα από τις γνώσεις για τις επιπτώσεις της συνήθειας. Οι πληροφορίες που τείνουν να διαταράξουν τη σχέση απορρίπτονται, αφού απειλούν μια κατάσταση ισορροπίας. Γι’ αυτό το λόγο, η ενημέρωση για τις επιπτώσεις αποφέρει μικρά και πρόσκαιρα αποτελέσματα, ενώ μια αποτελεσματικότερη παρέμβαση πρέπει να βασίζεται σε δύο τουλάχιστον κρίσιμες δραστηριότητες: (α) στη μετατροπή των κοινωνικών επιρροών και (β) στην παροχή εναλλακτικών διεξόδων και τρόπων ελέγχου των εφηβικών αναστατώσεων.

Το πρώτο μπορεί να επιτευχθεί με επικοινωνιακές στρατηγικές που στοχεύουν στην αλλαγή προτύπων, όπως π.χ. οι «αντι-ήρωες» σε διαφημίσεις που προβάλουν μια θετική εικόνα του μη-καπνιστή. Το δεύτερο απαιτεί μεγαλύτερη ποικιλία μέσων και μεθόδων, γιατί παρά το γεγονός ότι η σχέση που αναπτύσσουν οι έφηβοι με το τσιγάρο υπογραμμίζεται από κοινές ανάγκες και προσδοκίες, η συγκινησιακή επένδυση αυτής της σχέσης, η ετοιμότητα των εφήβων να εμπλακούν, η σταθερότητα της συνήθειας και οι παράγοντες που την παγιώνουν δεν τα είναι ίδια για όλους τους εφήβους.  Οι εναλλακτικές λύσεις και οι διέξοδοι πρέπει να αναζητηθούν σε ποικιλομορφία φορέων, μέσων και παρεμβάσεων, έτσι ώστε να μπορούν να ανταποκριθούν στην ποικιλομορφία των εφηβικών αναγκών.

Το βιβλίο προτείνει στοιχεία που μπορούν να ληφθούν υπόψη στη διαμόρφωση προληπτικών παρεμβάσεων και περιλαμβάνει υλικό που μπορεί να χρησιμοποιηθεί από δασκάλους, ψυχολόγους και ειδικούς της αγωγής υγείας για την πρόληψη τους καπνίσματος στους εφήβους.

Περιεχόμενα:
  1. Πρόλογος.
  2. Ψυχοκοινωνικές διαστάσεις του καπνίσματος.
  3. Μεθοδολογικές επιλογές.
  4. Ευρήματα.
  5. Το υλικό της παρέμβασης.
  6. Η παρέμβαση.
  7. Διαφορετικές ανάγκες-διαφορετικοί χειρισμοί.
  8. Επίλογος.
  9. Παραρτήματα.